Witamina D: cukrzyca, otyłość, ryzyko sercowo-naczyniowe

Otyłość, stan przedcukrzycowy i cukrzyca typu 2 tworzą kontinuum zaburzeń metabolicznych związanych z przewlekłym stanem zapalnym o niewielkim nasileniu, insulinoopornością, dyslipidemią aterogenną i zwiększonym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Niedobór witaminy D wydaje się wykazywać istotny niekorzystny wpływ na szereg tych procesów. Otyłość jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka niedoboru witaminy D. Wyniki badań prowadzonych od ponad 20 lat konsekwentnie wskazują, że niższe stężenie 25(OH)D wiąże się z większym ryzykiem stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2, natomiast aktualne metaanalizy badań interwencyjnych u osób z prediabetes wskazują na redukcję progresji do cukrzycy i większą częstość powrotu do normoglikemii zależną od osiąganego stężenia 25(OH)D w surowicy. Wytyczne Endocrine Society z 2024 r. dotyczące stosowania witaminy D w prewencji chorób zalecają obligatoryjną suplementację witaminy D w celu zapobieżenia lub opóźnienia przekształcenia się w jawną cukrzycę. Cukrzyca typu 2 jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej. Również stan przedcukrzycowy zwiększa ryzyko sercowo-naczyniowe, zwłaszcza gdy współistnieją otyłość brzuszna, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia aterogenna i niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby. W tym kontekście pytanie o wpływ witaminy D na ryzyko sercowo-naczyniowe ma duże znaczenie praktyczne. W ostatnich latach opublikowano szereg badań dokumentujących, że u osób ze stanem przedcukrzycowym i cukrzycą wyższe stężenie 25(OH)D wiązało się z niższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych i zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych oraz całkowitego ryzyka przedwczesnej śmierci. U osób ze stanem przedcukrzycowym i wysokim ryzykiem metabolicznym należy zalecać suplementację witaminy D w dawkach zapewniających uzyskanie i następnie utrzymanie stężenia 25(OH)D w surowicy w przedziale 30–50 ng/ml. Szybkie wyrównanie niedoboru witaminy D (stężenie 25(OH)D w surowicy <20 ng/ml) można uzyskać, stosując 60 000 j.m. raz w tygodniu przez 5 tygodni – do łącznej dawki 300 000 j.m. i kontynuując leczenie odpowiednio dobraną dawką raz w tygodniu lub raz na dwa tygodnie. Badanie kontrolne stężenia 25(OH)D w surowicy należy wykonać po 8–12 tygodniach leczenia. Suplementacja witaminy D powinna być traktowana jako element kompleksowej opieki metabolicznej. Witamina D nie zastępuje redukcji masy ciała, aktywności fizycznej, leczenia nadciśnienia, dyslipidemii, hiperglikemii i farmakoterapii kardioprotekcyjnej.