Otyłość, stan przedcukrzycowy i cukrzyca typu 2 tworzą kontinuum zaburzeń metabolicznych związanych z przewlekłym stanem zapalnym o niewielkim nasileniu, insulinoopornością, dyslipidemią aterogenną i zwiększonym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Niedobór witaminy D wydaje się wykazywać istotny niekorzystny wpływ na szereg tych procesów. Otyłość jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka niedoboru witaminy D. Wyniki badań prowadzonych od ponad 20 lat konsekwentnie wskazują, że niższe stężenie 25(OH)D wiąże się z większym ryzykiem stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2, natomiast aktualne metaanalizy badań interwencyjnych u osób z prediabetes wskazują na redukcję progresji do cukrzycy i większą częstość powrotu do normoglikemii zależną od osiąganego stężenia 25(OH)D w surowicy. Wytyczne Endocrine Society z 2024 r. dotyczące stosowania witaminy D w prewencji chorób zalecają obligatoryjną suplementację witaminy D w celu zapobieżenia lub opóźnienia przekształcenia się w jawną cukrzycę. Cukrzyca typu 2 jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej. Również stan przedcukrzycowy zwiększa ryzyko sercowo-naczyniowe, zwłaszcza gdy współistnieją otyłość brzuszna, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia aterogenna i niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby. W tym kontekście pytanie o wpływ witaminy D na ryzyko sercowo-naczyniowe ma duże znaczenie praktyczne. W ostatnich latach opublikowano szereg badań dokumentujących, że u osób ze stanem przedcukrzycowym i cukrzycą wyższe stężenie 25(OH)D wiązało się z niższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych i zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych oraz całkowitego ryzyka przedwczesnej śmierci. U osób ze stanem przedcukrzycowym i wysokim ryzykiem metabolicznym należy zalecać suplementację witaminy D w dawkach zapewniających uzyskanie i następnie utrzymanie stężenia 25(OH)D w surowicy w przedziale 30–50 ng/ml. Szybkie wyrównanie niedoboru witaminy D (stężenie 25(OH)D w surowicy <20 ng/ml) można uzyskać, stosując 60 000 j.m. raz w tygodniu przez 5 tygodni – do łącznej dawki 300 000 j.m. i kontynuując leczenie odpowiednio dobraną dawką raz w tygodniu lub raz na dwa tygodnie. Badanie kontrolne stężenia 25(OH)D w surowicy należy wykonać po 8–12 tygodniach leczenia. Suplementacja witaminy D powinna być traktowana jako element kompleksowej opieki metabolicznej. Witamina D nie zastępuje redukcji masy ciała, aktywności fizycznej, leczenia nadciśnienia, dyslipidemii, hiperglikemii i farmakoterapii kardioprotekcyjnej.
Dział: AKTUALNOŚCI MEDYCZNE
Cukrzyca pozostaje jedną z najczęściej występujących chorób przewlekłych współczesnego świata i jednocześnie jednym z największych wyzwań zdrowia publicznego. Dynamiczny wzrost liczby chorych, starzenie się społeczeństwa oraz coraz większa liczba pacjentów z wielochorobowością sprawiają, że współczesna diabetologia koncentruje się nie tylko na skuteczności leczenia, ale również na bezpieczeństwie terapii oraz poprawie jakości życia chorych. W ostatnich latach szczególnie istotną rolę odegrał rozwój technologii monitorowania glikemii, zwłaszcza systemów ciągłego monitorowania glikemii (CGM, continuous glucose monitoring), które istotnie zmieniły codzienną praktykę kliniczną. Współczesne systemy CGM odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu niedocukrzeniom. Możliwość monitorowania trendów glikemii oraz alarmowania o zbliżającym się spadku stężenia glukozy pozwala reagować jeszcze przed wystąpieniem objawów klinicznych. Największe korzyści odnoszą: pacjenci z nieświadomością hipoglikemii, dzieci, osoby starsze, kobiety ciężarne, osoby aktywne fizycznie, pacjenci leczeni wielokrotnymi wstrzyknięciami insuliny oraz pacjenci z dużą zmiennością glikemii. W praktyce klinicznej technologie CGM stały się jednym z najskuteczniejszych narzędzi ograniczających ryzyko ciężkich niedocukrzeń i poprawiających bezpieczeństwo leczenia cukrzycy.
Rak żołądka pozostaje piątym najczęściej rozpoznawanym nowotworem i czwartą najczęstszą przyczyną zgonów spowodowanych nowotworami na świecie. Niekorzystne rokowanie w raku żołądka jest związane z rozpoznawaniem choroby w zaawansowanym stadium, kiedy niemożliwe jest skuteczne leczenie. 90% przypadków zachorowań na raka żołądka na świecie jest związane z zakażeniem Helicobacter pylori. Udowodniono również, że eradykacja Helicobacter pylori istotnie zmniejsza ryzyko zachorowania na ten nowotwór, co jest wykorzystywane w prewencji raka żołądka w krajach o wysokiej częstości występowania guza. Konieczne są dalsze badania, aby określić, czy prewencja pierwotna raka żołądka poprzez diagnozowanie i eradykację Helicobacter pylori może być skuteczną strategią prowadzącą do zmniejszenia zapadalności na raka żołądka w Europie.
Redukcja masy ciała stanowi dziś integralny element terapii cukrzycy typu 2, a nie jedynie zalecenie wspomagające. Coraz więcej danych potwierdza, że istotny ubytek masy ciała przekłada się na poprawę kontroli glikemii, redukcję ryzyka sercowo-naczyniowego oraz możliwość osiągnięcia remisji choroby u wybranych pacjentów. W praktyce podstawowej opieki zdrowotnej oznacza to konieczność traktowania kwestii obniżenia masy ciała jako równorzędnego celu terapeutycznego, wymagającego systemowego podejścia.
Witamina D po przekształceniu do formy aktywnej reguluje gospodarkę wapniowo-fosforanową, a także liczne procesy dotyczące funkcjonowania całego organizmu. Jej działania obejmują m.in. zapewnienie prawidłowego funkcjonowania skóry, udział w procesach korzystnie wpływających na odporność, proliferację komórek i efekt przeciwzapalny. Liczne badania potwierdziły związek jej niedoborów z chorobami skóry, infekcjami i zaburzeniami autoimmunologicznymi. Wytyczne zalecają zindywidualizowaną suplementację zależną od wieku, masy ciała, pory roku i stężenia 25(OH)D, z zachowaniem ostrożności w grupach ryzyka nadwrażliwości oraz unikanie nadmiernych dawek. Najnowsze badania wskazują, że podnoszenie kalcydiolu za pomocą podaży witaminy D3 schematem tygodniowym, miesięcznym lub codziennym ma podobną skuteczność. Jednakże przy podaży dawek skumulowanych efekt ten następuje szybciej w przypadku deficytowego stężenia oraz jest łatwiejszym sposobem na realizację zaleceń przez pacjenta, który nie musi codziennie pamiętać o konieczności podaży. Jednakże przyjmowanie dawek skumulowanych powinno dotyczyć głównie osób z potwierdzonym stężeniem niedoborowym.