Zaburzenia lękowe i konsekwencje traum psychicznych należą do najczęstszych klinicznych przyczyn powtarzalnych konsultacji w podstawowej opiece zdrowotnej, choć pacjent rzadko zgłasza je wprost. Typowy obraz dolegliwości obejmuje: kołatanie serca, ból w klatce piersiowej, duszność bez uchwytnej przyczyny, zawroty głowy, parestezje, dolegliwości jelitowe, bezsenność, przewlekłe zmęczenie i wielokrotne poszukiwanie przyczyny somatycznej. Dla lekarza POZ kluczowe jest równoczesne utrzymanie czujności somatycznej i szybkie rozpoznanie wzorca pobudzenia autonomicznego oraz objawów pourazowych. ICD-11 rozdziela zaburzenia lękowe lub związane ze strachem od zaburzeń swoiście związanych ze stresem oraz wyodrębnia złożone zaburzenie stresowe pourazowe (CPTSD), obejmujące objawy PTSD oraz zaburzenia samoregulacji emocji, negatywny obraz siebie i trudności relacyjne. W warunkach krótkiej wizyty użyteczny jest stały zestaw narzędzi: GAD-7, PHQ-9, AUDIT-C, PC-PTSD-5 oraz ITQ przy podejrzeniu traumy. Wynik dodatni nie zastępuje rozpoznania, ale porządkuje ocenę ryzyka i decyzję o leczeniu. W POZ można prowadzić pacjentów ze stabilnymi, łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami lękowymi, stosując psychoedukację, postępowanie behawioralne, kierując pacjentów na psychoterapię oraz wdrażając farmakoterapię. W PTSD i CPTSD farmakoterapia zwykle skupia się na leczeniu objawów współistniejących lub pełni rolę pomostu do terapii ukierunkowanej na traumę. Artykuł przedstawia praktyczny algorytm pierwszej oceny, kryteria kierowania i zasady bezpiecznego monitorowania leczenia.
Autor: lek. Przemysław Łukasiewicz
