Błonnik pokarmowy to grupa składników pochodzenia roślinnego, które odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia przewodu pokarmowego i całego organizmu. Szczególnie ważną rolę odgrywa błonnik typu MAC, stanowiący pożywkę dla bakterii jelitowych i wpływający na skład mikrobioty. Niedostateczne spożycie błonnika, charakterystyczne dla diety zachodniej, może prowadzić do zmniejszenia różnorodności mikrobioty jelitowej oraz zwiększać ryzyko wielu chorób, w tym otyłości, zespołu jelita nadwrażliwego i raka jelita grubego. Istotną grupą prebiotyków są galaktooligosacharydy (GOS), które szczególnie stymulują rozwój bakterii z rodzaju Bifidobacterium oraz wspierają funkcjonowanie bariery jelitowej. GOS mogą także korzystnie wpływać na odporność organizmu, zmniejszać ryzyko infekcji oraz łagodzić objawy zespołu jelita nadwrażliwego. Dodatkowo błonnik pomaga regulować apetyt, poprawia konsystencję stolca, wspiera metabolizm kwasów żółciowych i może ograniczać ryzyko zaburzeń metabolicznych. Ze względu na zbyt niską obecność błonnika w diecie, jego suplementacja, szczególnie w postaci GOS, może stanowić wartościowe uzupełnienie codziennego żywienia.
Autor: prof. dr hab. n. med. Sławomira Drzymała-Czyż
Lipidy stanowią zróżnicowaną chemicznie grupę związków nierozpuszczalnych w wodzie, pełniących w organizmie ważne funkcje energetyczne i metaboliczne. Oprócz roli zapasowej, zapewniają dostarczenie niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT), umożliwiają transport witamin A, D, E i K oraz służą jako substraty do syntezy eikozanoidów. Wśród lipidów wyróżnia się m.in. kwasy tłuszczowe, które różnią się długością łańcucha i liczbą wiązań podwójnych. Szczególne znaczenie mają kwasy omega-3 i omega-6. Do omega-3 należy kwas alfa-linolenowy (ALA), który w organizmie może być przekształcany w EPA i DHA, jednak proces ten jest mało efektywny, zwłaszcza przy nadmiarze omega-6 w diecie. Głównymi źródłami omega-3 są oleje roślinne (ALA) oraz tłuste ryby morskie (EPA i DHA). Kwasy te wykazują działanie przeciwzapalne, kardioprotekcyjne, neuroprotekcyjne oraz wspierają funkcjonowanie błon komórkowych. Ich odpowiednia podaż może zmniejszać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu 2 i niektórych nowotworów. Choć same nie powodują istotnej redukcji masy ciała, wspomagają poprawę parametrów metabolicznych i zmniejszają stan zapalny, szczególnie w połączeniu z aktywnością fizyczną. W Polsce spożycie omega-3 jest zazwyczaj niewystarczające, dlatego często zaleca się ich suplementację.
Niniejszy artykuł został poświęcony epidemiologii, diagnostyce i farmakoterapii zespołu jelita nadwrażliwego (ZJN). Dodatkowo omówiono podstawy jego różnicowania z chorobami zapalnymi jelit. W manuskrypcie powołano się głównie na „Rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne w zespole jelita nadwrażliwego” wydane w 2018 r. pod patronatem Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii [1].