Lipidy stanowią zróżnicowaną chemicznie grupę związków nierozpuszczalnych w wodzie, pełniących w organizmie ważne funkcje energetyczne i metaboliczne. Oprócz roli zapasowej, zapewniają dostarczenie niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT), umożliwiają transport witamin A, D, E i K oraz służą jako substraty do syntezy eikozanoidów. Wśród lipidów wyróżnia się m.in. kwasy tłuszczowe, które różnią się długością łańcucha i liczbą wiązań podwójnych. Szczególne znaczenie mają kwasy omega-3 i omega-6. Do omega-3 należy kwas alfa-linolenowy (ALA), który w organizmie może być przekształcany w EPA i DHA, jednak proces ten jest mało efektywny, zwłaszcza przy nadmiarze omega-6 w diecie. Głównymi źródłami omega-3 są oleje roślinne (ALA) oraz tłuste ryby morskie (EPA i DHA). Kwasy te wykazują działanie przeciwzapalne, kardioprotekcyjne, neuroprotekcyjne oraz wspierają funkcjonowanie błon komórkowych. Ich odpowiednia podaż może zmniejszać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu 2 i niektórych nowotworów. Choć same nie powodują istotnej redukcji masy ciała, wspomagają poprawę parametrów metabolicznych i zmniejszają stan zapalny, szczególnie w połączeniu z aktywnością fizyczną. W Polsce spożycie omega-3 jest zazwyczaj niewystarczające, dlatego często zaleca się ich suplementację.
Dział: PORADNIK LEKARZA POZ
Selen jest pierwiastkiem śladowym o kluczowym znaczeniu dla funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego, którego rola wykracza poza klasyczne ujęcie antyoksydacyjne. Wbudowany w strukturę co najmniej 25 selenoprotein, wpływa na regulację homeostazy redoks, funkcjonowanie mitochondriów, odpowiedź zapalną oraz integralność śródbłonka naczyniowego [1]. Współczesne badania wskazują, że zarówno niedobór, jak i nadmiar selenu mogą zaburzać funkcję układu krążenia, co znajduje odzwierciedlenie w koncepcji krzywej U-ryzyka.
Zaburzenia lękowe i konsekwencje traum psychicznych należą do najczęstszych klinicznych przyczyn powtarzalnych konsultacji w podstawowej opiece zdrowotnej, choć pacjent rzadko zgłasza je wprost. Typowy obraz dolegliwości obejmuje: kołatanie serca, ból w klatce piersiowej, duszność bez uchwytnej przyczyny, zawroty głowy, parestezje, dolegliwości jelitowe, bezsenność, przewlekłe zmęczenie i wielokrotne poszukiwanie przyczyny somatycznej. Dla lekarza POZ kluczowe jest równoczesne utrzymanie czujności somatycznej i szybkie rozpoznanie wzorca pobudzenia autonomicznego oraz objawów pourazowych. ICD-11 rozdziela zaburzenia lękowe lub związane ze strachem od zaburzeń swoiście związanych ze stresem oraz wyodrębnia złożone zaburzenie stresowe pourazowe (CPTSD), obejmujące objawy PTSD oraz zaburzenia samoregulacji emocji, negatywny obraz siebie i trudności relacyjne. W warunkach krótkiej wizyty użyteczny jest stały zestaw narzędzi: GAD-7, PHQ-9, AUDIT-C, PC-PTSD-5 oraz ITQ przy podejrzeniu traumy. Wynik dodatni nie zastępuje rozpoznania, ale porządkuje ocenę ryzyka i decyzję o leczeniu. W POZ można prowadzić pacjentów ze stabilnymi, łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami lękowymi, stosując psychoedukację, postępowanie behawioralne, kierując pacjentów na psychoterapię oraz wdrażając farmakoterapię. W PTSD i CPTSD farmakoterapia zwykle skupia się na leczeniu objawów współistniejących lub pełni rolę pomostu do terapii ukierunkowanej na traumę. Artykuł przedstawia praktyczny algorytm pierwszej oceny, kryteria kierowania i zasady bezpiecznego monitorowania leczenia.
Zjawisko wielolekowości i nieodpowiednio prowadzonej farmakoterapii jest powszechne w populacji osób starszych. Wiąże się z nieuchronnym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych i interakcji lekowych, negatywnie wpływa na jakość życia, powoduje zwiększone obciążenie psychiczne, społeczne i finansowe. Depreskrypcja – stanowiąca model optymalizacji i poprawy bezpieczeństwa prowadzonej terapii – jest bardzo często zalecana w tej grupie pacjentów. W artykule przedstawiono wybrane zagadnienia związane z problemem wielolekowości i praktyczne wskazówki dotyczące procesu depreskrypcji.