Psychogastroenterologia w gabinecie POZ – rola osi jelitowo-mózgowej w codziennej praktyce lekarza

Psychogastroenterologia jest praktycznym obszarem klinicznym, w którym gastroenterologia, psychiatria, psychologia zdrowia, dietetyka i medycyna stylu życia spotykają się przy pacjencie z przewlekłymi objawami ze strony przewodu pokarmowego, prawidłową lub nieswoistą diagnostyką oraz nasilonym lękiem, obniżonym nastrojem, „hiperczujnością” trzewną albo somatyzacją. Kryteria Rzymskie IV zastąpiły określenie „czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego” pojęciem zaburzeń interakcji jelitowo-mózgowych (DGBI, ang. disorders of gut-brain interaction), ponieważ objawy wynikają z zakłóconej regulacji między jelitem, ośrodkowym układem nerwowym, mikrobiotą, układem immunologicznym i osią stresu, a nie z „braku choroby”. W badaniu Rome Foundation obejmującym ponad 73 tys. dorosłych z 33 krajów kryteria co najmniej jednego takiego zaburzenia spełniało 40,3% respondentów, co czyni je codziennym problemem podstawowej opieki zdrowotnej. W praktyce problemem nie jest jedynie dobór leków, ale także sposób nazwania choroby i przerwania błędnego koła badań, lęku oraz unikania. Artykuł przedstawia rozpoznawanie pozytywne zespołu jelita nadwrażliwego (IBS, ang. irritable bowel symndrome), dyspepsji czynnościowej i innych DGBI, czerwone flagi, minimalny pakiet badań oraz przesiewową ocenę depresji, lęku i somatyzacji. Omówiono leczenie biopsychospołeczne: komunikację, dietę, aktywność, sen, psychoterapię, farmakoterapię objawową, neuromodulatory i selektywne użycie probiotyków. Praktyczny nacisk położono na decyzje możliwe do podjęcia w trakcie 15-minutowej konsultacji: kiedy ograniczyć diagnostykę, jak wyjaśnić pacjentowi realność objawów oraz kiedy skierować do gastroenterologa, psychiatry, psychoterapeuty lub dietetyka klinicznego. Szczególną rolą lekarza POZ jest koordynacja leczenia, legitymizacja cierpienia pacjenta, ochrona przed jatrogenną kaskadą badań i zapobieganie nieuzasadnionym restrykcjom dietetycznym.